Jingzhe Sezonu

Jingzhe sezonu, genellikle 5 Mart günü civarında başlar. Çin Ay Takvimi'ne göre yılın 3. sezonu olan Jingzhe'yle ilgili güzel bir efsane var.

Yaşadığımız bu dünyayı yaratan Pangu, 18 bin yıl yaşadıktan sonra ölmüş. Ölmeden önce sol gözü güneşe, sağ gözü aya dönüşürken, son nefesi rüzgar ve bulut, ağzından çıkan son sesi de gök gürültüsü olmuş. Gök gürültüsü sonbahar ve kışın topraklar altında saklanırmış, baharda köylüler ekim yaptığında gök gürültüsü toprak altından çıkarmış. Kış uykusunda bulunan yılan, akrep, kırkayak ve kaplumbağa gibi böcek ve sürüngenler, Zhe Böcekleri olarak da adlandırılır. Bütün kış mevsimin boyunca böcekler toprak altında yemeden, hareket etmeden kalır. Ama Jingzhe sezonunun başladığı gün, böcekler gök gürültüsü tarafından uyandırılır. Jingzhe, önemli bir sezondur. Bir gök gürültüsü, sadece Zhe böceklerini uyandırmakla kalmayıp, aynı zamanda tüm yerküreyi de uyandırır, canlılık getirir. ABD bilimadamlarının araştırmalarına göre, bir gök gürültüsü, yeryüzünde on binlerce gübrenin oluşumasına yol açar.

Eski çağlarda Çin'de Jingzhe'yle ilgili bazı örf ve adetler varmış: Çin'in bazı bölgelerinde insanlar, tütsüsü yakarak, özel olarak hazırlanan eşyalarla Gökgürültüsü Tanrısı'na tapınır ve bereketli bir yıl ile yeterli yağmur suyu dilermiş; Shanxi eyaletinin bir bölgesinde Jingzhe gününde armut yenilirmiş; Yunnan eyaletinin Xuanwei bölgesinde köylüler, Jingzhe sabahı serçe sesi duyunca hemen tarlaların kenarında üflemeli müzik aletlerini çalıp sihirli sözler söylermiş, çünkü böylece kuşların sonbaharda olgunlaşmış tahılları yemeyeceğine inanılırmış; birçok bölgede ilk gökgürültüsü duyulduğunda bir anne, çocuğunun yattığı yastığı çevirirmiş. Bunun anlamı, yerküredeki varlıkların uyanmış olduğu ve bir daha uzun uyumayacağıymış.

Jingzhe sezonunda hava daha da ısınmaya başlar. Örneğin Çin'in ortasından geçen Huaihe ırmağı havazasındaki hava sıcaklığı, 6, 7 derece olur, bir önceki sezon olan Yushui sezonuna göre 3 derece artar; havzanın kuzeyindeki bölgelerde yağmur yoğunluğu, 15 ile 20 mm bulurken, güneyindeki bölgelerdeki yağmur miktarı 20 ile 40 mm arasında değişir. Kırmızı şeftali çiçekleri açarken ve kırlangıçlar dönerken, Çin'in birçok bölgesi bahar ekimine girer. Çin'in orta bölgelerinde yaygın olan bir atasözü vardır: "Jingzhe sezonuna girilince, bahar ekimi bırakılmaz." Kışın ekilen tahılların yavaş yavaş olgunlaşma mevsimine girdiği için Jingzhe sezonunda köylüler çok meşgul olur. Örneğin buğday için su miktarının fazla veya az olması tehlikelidir, çünkü her ikisi de zararlıdır. Bunun için köylülerin hava durumunu yakından takip ederek, don olayını, fazla ve az yağışı önlemeye çaba göstermeleri, ayrıca tarlalardaki böceklerin vereceği zararları önlemeleri gerekir.

Jingzhe, hava ısındığı ve çiçeklerin açıldığı bir mevsim olmasına rağmen, aynı zamanda hastalıkların da yaygın olduğu bir sezondur. Çin tıbbı, "olmuş hastalıkları değil, henüz olmamış hastalıkları tedavi etmeye" özen gösterir, yani hastalıkları önceden önlemeye önem verir.

Kaynak:cri.cn

Geleneksel Çin eczacılığı

Geleneksel Çin ilâçları, geleneksel Çin tıbbının hastalığı önlemek, tedavi ve muayene etmek için kullandığı ilâçlardır. İlâçların kaynağı, doğadan işlenerek elde edilen maddelerdir. Aralarında bitkisel, hayvansal, madeni, kimyasal ve biyolojik maddeler bulunur. Geleneksel Çin ilâçlarının bulunuşu ve kullanılışı Çin'de binlerce yıllık geçmişe sahiptir.
Çin tarihinde "Doktorun bir günde tattığı 100'den fazla çeşit bitki arasında 70'i zehirlidir" sözü yaygındır. Bu söz eskiden halkın doğa ve hastalıkla mücadele etmek, ilâç bulmak ve tecrübe kazanmak için çetin çaba harcadığını ifade eder.

Xia, Shang ve Zhou hanedanlarında (M.Ö 22. yüzyılın sonundan 256 yılına dek), Çin'de ilâçlı içki ve ilâçlı su yapılıyordu. Xizhou Hanedanı (yaklaşık M.Ö 11. yüzyıl-771 yılında) döneminde yayınlanan "Shijing" adlı bir şiir koleksiyonunda şimdiye kadar bulunan en eski ilâç tarifleri vardır. Şu an bilinen en eski Çin tıbbı teorisi kitabı olan "Neijing" ise, bir dizi geleneksel teori ileri sürerek, geleneksel Çin eczacılığının temel teorisini oluşturur.

Şimdiye kadar bulunan en eski eczacılık kitabı olan "Shennong Bencaojing" adlı bitkisel ilâçlarla ilgili kitap, Qin ve Han hanedanları arasındaki dönemde (M.Ö 221-M.S 220 yılları) birçok tıbbî uzman tarafından toplanan bilgilerin özetlenmesiyle yazıldı. Bu kitapta yer alan 365 çeşit ilâç günümüzde hâlâ kullanılıyor.

Tang Hanedanı'nda (618-1644) ekonominin gelişmesi, geleneksel Çin eczacılığının da gelişmesini sağladı. Tang yönetimi, öncelikle dünyada "Tang Bencao" adıyla tanınan bitkisel ilâçlara ilişkin kitabın düzenlenmesi çalışmalarını tamamladı. Tüm kitapta 850 çeşit bitkisel ilâç toplandı ve resimlerle tarif edildi.

Ming Hanedanı'na (1368-1644) kadar Çinli eczacı Li Shizhen, 27 yıl süren çalışmasıyla, ünlü geleneksel Çin eczacılığı eseri "Bencao Gangmu"yu tamamladı. Kitabın tamamında bin 892 çeşit bitkisel ilâç tarif edildi ve bu, Çin'in bitkisel eczacılık tarihindeki en büyük bitkisel ilâç koleksiyonu oldu.

Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra 1961 yılında "Geleneksel Çin İlaçları Terimleri" adlı çalışma yayımlandı. 1977 yılında yayımlanan "Geleneksel Çin İlaçları Ansiklopedisi"nde kayıtlı geleneksel Çin ilâçlarının sayısı 5 bin 767 çeşide ulaştı. Geleneksel Çin ilâçlarını araştıran, üreten ve geleneksel Çin eczacılığı dersi veren kuruluşlar ardı ardına kuruldu.

Bitkisel ilâç maddesi toplanması, geleneksel Çin ilâçlarının üretiminin çok önemli bir halkasıdır. Çinli eczacılar, değişik ilâçların hammaddesinin değişik mevsimlerde toplanması gerektiğini vurgulamaktadırlar. Bitkisel ilâçların üretildikleri değişik aşamalarda içerdikleri unsurlar ve miktarlar farklı olduğu için, ilâçların tedavi sonucu ve yan etkileri de aynı değildir. Dolayısıyla, bitkisel ilâçların zamanında toplanması, ilacın tedavisinde olumlu sonuçların artmasını ve yan etkilerinin azalmasını sağlayabilir. Genellikle bitkiler, dalları ve yapraklarının bol bol olduğu ve çiçeklerinin ilk açtığı zamanda toplanıyor. Çiçekli ilâç maddesi ise, çiçekleri açmadan önce toplanmalıdır. Meyvesi ve tohumu ilâç olarak kullanılan bitkisel hammaddeler, genellikle meyvenin olgunlaşmasından sonra toplanıyor. Bitkinin kök ve gövdesininin kullanıldığı ilâç maddesi, genellikle sonbaharın sonunda veya ilkbaharda toplanıyor. Toplanan hammadde işlendikten sonra kullanılır. İşleme yöntemleri arasında seçmek, dilimlemek, haşlamak, kurutmak, buharda pişirmek, suda pişirmek, mayalaştırmak, filizlendirmek, arındırmak ve damıtmak bulunuyor.

Geleneksel Çin eczacılığının teorisi ve pratik tecrübesi, geleneksel Çin kültürünün özelliğini gösterir. Çoğunluğu doğadan alınan geleneksel Çin ilâçlarının zehiri ve yan etkisi çok azdır. Bir çeşit ilâç içinde birçok unsur bulunduğu için, birçok hastalığı tedavi eder. Genellikle birkaç geleneksel Çin ilacı değişik oranlarla birleştirilerek kullanılır. Uygun orana göre karıştırılarak kullanılan geleneksel Çin ilâçları, hem karmaşık hastalıkların tedavisini, hem ilâçların etkisinin yükselmesini, hem de zehirinin azalmasını sağlar.

Geleneksel Çin ilacının kullanımı, geleneksel Çin tıbbı teorisine göre, ilacın insan vücudunda yarattığı tedavi sonucuna dayanarak gerçekleştirilir. Geleneksel Çin ilâçlarının tedavi etkisi, ilacın özelliklerinden kaynaklanır.
Kaynak:cri.cn

Geleneksel Çin tıbbının temel kuramı ve tedavi yöntemi

Geleneksel Çin tıbbının temel kuramı, insanın "yaşamının" hareketi ve hastalık durumundaki değişikliklerle ilgili teorileri kapsar. Aralarında "Yin" (negatif) ve "Yang" (pozitif), "Wu Xing" ve "Jingluo" gibi kuramlar ile hastalıklara yol açan nedenler, tedavi yöntemleri ve ilkeleri ile bağışıklık ve beslenme gibi konular yer alır.

"Yin" ve "Yang" kuramı eski Çin felsefesine dayanır. Geleneksel Çin tıbbı "Yin" ve "Yang" ile ilgili zıtlaşma ve birleşme düşüncesine göre insan vücudunun üstü ve altı, sağı ve solu, içi ve dışı arasındaki ve de insanın yaşamının doğa ve toplum gibi dış halkalar ile karmaşık ilişkilerini açıkladı. "Yin" ve "Yang" arasındaki zıtlaşma ve birleşmenin denge durumunda bulunması insanın normal yaşamını sağlayan temeldir. "Yin" ve "Yang" arasındaki dengenin bozulması durumunda hastalık ortaya çıkacaktır.

"Wuxing" kuramı, ağaç, ateş, toprak, altın ve su gibi beş elementle, nesnel dünyadaki değişik varlıkların özellikleri ile varlıklar arasındaki karşılıklı bağlantıları ve değişiklikleri açıkladı. Geleneksel Çin tıbbı ise, Wuxing kuramına göre insanın çeşitli organları arasındaki bağlantıları ve iç organları arasındaki dengenin bozulmasının hastalıklara yol açtığını açıklarken, iç organlarımızla ilgili hasladıkların tedavisine yardımcı olur.

Jinglou (esas ve yan kanallar), insan vücudunda, nefes ve kan taşıyan kanallar olarak, içten dışa, yukarından aşağıya, insanın çeşitli kısımlarını birbirine bağlamakta rol oynuyor. Hastalık nedeniyle, esas ve yan kanallar sisteminde değişiklikler meydana gelir, buna parelel hastalık belirtileri ortaya çıkar. Bu belirtilerden, hastalık nedenleri anlaşılır.

Şimdi geleneksel Çin tıbbında doğru bir tedavi için kullanılan "dört muayene yönteminden" bahsedeceğiz. Muayene safhasında, gözlemek, dinlemek ve koklamakla, sorgulamak ve nabza bakmaktan oluşan bu dört muayene yönteminin birlikte kullanılması durumunda, hastalığa doğru teşhis konulabilecektir.

Gözlemekle muayene

Gözlemekle muayenenin aşamaları arasında, ruha, renge, görünüşe, başa, boyna, yüzdeki organlara, tene, esas ve yan kanallar ile dışkılara bakmak bulunuyor. Bunlar arasında ruha, yüz rengine ve dile bakmak çok önemlidir. Çünkü yüz ve dilin çeşitli görünüşleri, büyük ölçüde iç organların işlevsel değişikliklerini ifade eder.

Dinlemek ve koklamakla muayene

Dinlemek ve koklamakla muayene, doktorun kendini dinleme ve koklama organlarıyla hastanın vücüdu içinden gelen seslere ve dışkısına göre yaptığı muayenedir. Doktor sesi dinlemek yoluyla yalnız sesin çıktığı organı muayene etmekle kalmayıp, sesin değişikliğine göre diğer organlardaki hastalıkları da teşhiş edebilir. Dinleme ve koklama muayenesinde dinlenmesi gereken sesler, konuşma, nefes, öksürük, hıçkırık gibi seslerdir.

Koklama muayenesi, hastalığa yakalanan organlardan ve hastanın oturduğu odadan çıkan iki kötü kokunun koklanmasını kapsıyor. Hastalığa yakalanan organların kötü kokusu, genellikle zehirli faktörün insanın iç organlarında bulunmasından kaynaklanan anormal kokudur.

Sorgulamakla muayene

Sorgulamakla muayene soyadı, yaş, meslek, evlilik, ırk, adres, muayene tarihi, şikâyet, şu anki hastalığın geçmişi, şu anki hastalığın gelişmesi, geçmişteki diğer hastalıklar, ferdin ve ailenin geçmişi ile ilgileri kapsar. O anki hastalığa ilişkin sorulması gereken bilgiler arasında da soğukluk ve sıcaklık hissi, uyku ve duygusal durum ile idrar ve dışkı bulunuyor.

Nabza bakma ve elle muayene

Nabza bakmak, doktorun, hastanın nabızını tutmak yoluyla, hastanın vücudunda meydana gelen değişikleri anlamasıdır. Elle muayene, doktorun elle, hastanın vücudunun çeşitli yerlerine vurma, bastırma ve sıvazlama gibi yollarla muayene etmesidir.

Geleneksel Çin tıbbıyla ilgili araştırmalar, eğitim ve pratikler günümüzde de devam ediyor. Geleneksel Çin tıbbının dünyadaki etkisi de artıyor. Bir çok Asya ülkesi ve Avustralya, geleneksel Çin tıbbını yasal kabul ederken, ABD Ulusal Sağlık Merkezi (NCCAM), Çin tıbbını kapsamlı bir tıp bilimi olarak kabul etti.
Kaynak:cri.cn